uyghur pochtisi, 6-mart
in’gilizche uyghur taymizning keng tarqalghan xewirige asaslan’ghanda, xitay hökümitige qarashliq taratqular yaponiye tashqi ishlar ministirliqining parlamént mu’awin ministiri arfiye érige qarshi bir yürüsh hujumlarni ilip barghan. arfiye érining xitayning uyghurlargha qaritilghan qirghinchiliqi we xongkongdiki qilmishlirini tenqid qilghanliqigha jawaben, bu taratqular qattiq tillar we shexsiy haqaretlerni qollan’ghan.
xitay dölet taratquliridin yer shari waqit géziti arfiye érining xitay hökümitining uyghurlargha tutqan mu’amilisi we xongkongdiki erkinlikning boghulushigha qarita qayta-qayta endishe bildürgenlikini tenqid qilip, uni «zeherlik tiken» we «set» dégendek kemsitish xaraktérlik sözler bilen teswirlidi.
xitay kommunistik partiyesige chétishliq «yer shari waqit géziti» (Global Times) élan qilghan bir sinliq xewiride, arfiye érini «déwaniche qizghinliqi chektin ashqan bir murted» dep teswirlidi. shundaqla uni «özining milliy salahiyitidin paydilinish üchün barliq küchini chiqiriwatidu» dep eyiblep, uni yaponiye kabinéti ichidiki bir «zeher» we «zeherlik unsür» dep atidi. xitayning «doyin» (Douyin) supisida élan qilin’ghan bu sin besh kün ichide 20 mingdin artuq «yaqturush»qa érishken.
xitay taratquliri arfiyeni «疆毒» (jyang du, yeni «shinjang zehiri») dep atighan bolup, bu atalghu teleppuz jehettin xitay da’iriliri xitay hökümranliqigha qarshi turghan yaki musteqilliqni teshebbus qilghan uyghurlargha qollinidighan «疆独» (jyang du, yeni «shinjang musteqilchisi») dégen söz bilen oxshash chiqidu.
yaponiye erkin démokratlar partiyesining ezasi we tashqi ishlar parlamént mu’awin ministiri arfiye éri nsan heqliri, bolupmu uyghur mesilisining küchlük teshebbuschisidur. u 1988-yili kitakyushu shehiride uyghur dada we özbék anidin tughulghan, 1999-yili yaponiye grazhdanliqigha ötken. u jorjtown uniwérsitétida uyghur mesililiri üstide tetqiqat élip barghan, ilgiri yaponiye bankisi we birleshken döletler teshkilati katibat bashqarmisida siyasiy we tinchliq qurulushi ishliri bilen shughullan’ghan.
yaponiye emeldarliri bu haqaretlerni qattiq eyiblidi. 4-mart küni ötküzülgen muxbirlarni kütüwélish yighinida, tashqi ishlar ministirliqining bayanatchisi toshihiro kitamura arfiye érining kélip chiqishini nishan qilghan sözlerning «intayin namuwapiq» ikenlikini éytti we éghir endishisini bildürdi.
yaponiye tashqi ishlar ministirliqi diplomatik yollar arqiliq xitay da’irilirige bu mesilini otturigha qoyup, ehwalni tüzitishni we shexsning kélip chiqishigha asaslan’ghan bundaq hujumlarning dawamlishishining aldini élishni telep qildi.
