uyghur pochtisi
teyyarlighuchi: tayir imin
27-féwral
«izahat: mezkur terjime- amérikdiki chong tetqiqat orunliridin biri bolghan wélson tetqiqat merkizi rosye teripidin ilan qilghan menbeler asasida teyyarlighan (1949-yili 27-iyun stalin bilen junggo kommunistik partiyesi (j k p) wekiller ömikining söhbet xatirisi)namliq hüjjetning, stalin bilen xtay kompartiyesi wekilliri ottursda muzakire qilin’ghan 12 témida söhbetning 5-témisi yeni sherqi türkstanni béswilish heqqidiki söhbitining eynen terjimisi bolup, bu uyghur tilida tunji qétim ilan qilinishi bolup hésablinidu. stalin sözide: « shnjangni shghal qilishni kichiktürüshke bolmaydu» (About Xinjiang. Cde. Stalin said that one should not put off occupation of Xinjiang)digen bolup, in’giliz tilidiki terjimisde « bésiwilish, shghal qilish» menisdiki ( occupation ) sözini shletken. bu rosye arxplirida saqlan’ghan mezkur hüjjet xtayning sherqi türkstanni béswalghanliqining küchlük delil-spatlirining biridur. xtay hökümiti dölet axbaratlirida, 1949-yili 26-éyundin 14-awghustqiche lyushawchi bashchiliqidiki xtay kompartiyesi wekilliri bilen stalin ottursdiki körüshüshni we uningda atalmish shnjang meslisni sözleshkenlikini étirap qilidu. xtay kompartiysi tarix tor békitide: « stalin shnjanggha esker kirgüzüshni kichiktürmeslikni, bolmisa en’giliyening arilishsh mumkinchilikni tilgha aldi»dep,«shghal» sözi ornigha, «esker kirgüzüsh»dep özgertken we buni ashkara étirap qilghan.(在解放新疆问题上，斯大林认为中共不应拖延进军时间，否则会引起英国人的干涉。) bu hüjjet in’gilizche we rosche bolup, xelq’arada shlitishke bolidu.bu hüjjet menbesi, resmliri töwende qoshup birildi.»
wélson ilan qilghan hüjjet béshi:
1949-yili 27-iyun stalin bilen junggo kommunistik partiyesi (j k p) wekiller ömikining söhbet xatirisi
neqil: «stalin bilen j k p wekiller ömikining söhbet xatirisi», 1949-yili 27-iyun, wilson merkizi reqemlik arxipi, APRF: F. 45, Op. 1, D. 329, Ll. 1-7. andréy lédowiskiy, ra’isa mirowitskaya we wladimir miyasnikowlar teripidin «sowét-junggo munasiwetliri» (Sovetsko-Kitaiskie Otnosheniia) namliq eserning 5-tom, 2-kitabida qayta bésilghan (1946-yilidin 1950-yili féwralghiche; moskwa: Pamiatniki Istoricheskoi Mysli, 2005-yili), 148-151-betler. sérgéy radchénko teripidin terjime qilin’ghan. https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/113380
qisqiche mezmuni: stalin we j k p wekiller ömiki sowét ittipaqining junggogha béridighan qerzi, sowét ittipaqining junggogha ewetidighan mutexessisliri, shinjangni ishghal qilish we junggo déngiz armiye filoti qatarliq mesililerni muzakire qilghan.
esli tili: rusche mezmuni: in’glizche terjimisi (wilson merkizi reqemlik arxipi)
yoldash w. m. molotowning shexsiy körüshige: i. w. stalinning j k p merkizi komitéti wekiller ömiki bilen sowét ittipaqining junggogha béridighan kridét qerzi, sowét mutexessislirini junggogha ewetish mumkinchiliki we sowét ittipaqining junggogha körsitidighan bashqa yardemliri toghrisidiki söhbet xatirisi.
körüshüsh 27-iyun sa’et 23:00 din 24:00 giche dawamlashti.
körüshüshke qatnashquchilar: yoldashlar [wyachéslaw] molotow, [gé’orgi] malénkow, [anastas] mikoyan; lyu shawchi — j k p merkizi komitétining sékrétari; gaw gang — j k p merkizi komitéti siyasiy biyurosining ezasi, shundaqla merkizi komitét biyurosining sékrétari we manjuriye hökümitining re’isi; wang jyashyang — j k p merkizi komitétining ezasi; karskiy (shi jé) — terjiman; we i. w. kowaléw.
öz’ara salamlishish we wekiller ömiki bilen qol éliship körüshkendin kéyin, yoldash stalin yoldash maw zédungning salametlikini soridi.
yoldash lyu shawchi yoldash stalinning maw zédunggha köngül bölgenlikige rehmet éytti we yoldash maw zédungning xétini tapshurdi. xette yoldash stalinning sowét ittipaqi teripidin junggogha körsitilgen zor yardemlerge bolghan minnetdarliqi ipadilen’gen hemde yoldash stalinning wekiller ömikini qobul qilishi ötünülgen idi.
shuningdin kéyin, yoldash stalin wekiller ömiki teripidin otturigha qoyulghan mesililerni muzakire qilishqa köchti.
……
5. shinjang mesilisi toghrisida. yoldash stalin shinjangni ishghal qilishni kéchiktürmeslik kéreklikini, kéchiktürüsh en’gliyeliklerning shinjang ishlirigha arilishiwélishigha seweb bolushi mumkinlikini otturigha qoydi. ular ( en’gliyelikler) musulmanlarni, jümlidin hindistan musulmanlirinimu seperwer qilip, kommunistlargha qarshi ichki urushni dawamlashturushi mumkin; bu bolsa köngülsiz ehwaldur, chünki shinjangda junggo jiddiy éhtiyajliq bolghan mol néfit we paxta bayliqi bar.
shinjangdiki xitay nopusi 5 pirsenttin ashmaydu. shinjangni qolgha kirgüzgendin kéyin, bu ghayet zor hem bay rayonni etrapliq tereqqiy qildurush we junggoning chégra mudapi’esini kücheytish meqsitide, xitay nopusini köchürüp kélish arqiliq ularning nisbitini 30 pirsentke yetküzüsh lazim.
omumen qilip éytqanda, junggoning mudapi’e küchini ashurush menpe’eti üchün, barliq chégra rayonlirini xitay nopusi bilen toldurush zörür.
yoldash stalin yene mundaq dédi: «siler ma bufangning küchini ziyade köptürwitiépsler. uning atliq eskerliri bar, emma ularni zembirek bilen asanla meghlup qilghili bolidu. eger xalisanglar, biz silerge 40 dane qirghuchi ayropilan bérimiz, bu ayropilanlar shu atliq eskerlerni nahayiti tézla tarmar qilishqa we chéchiwétishke yardem béridu».
