uyghur pochtisi, 18-dikabir
kökbike
2025-yili17-dikabir, sabahattin za’im uniwérsitéti bilen farabi telim-terbiye, medeniyet, tetqiqat jem’iyitining teshkillishi we birqanche organning hemkarlishishida ötküzülgen bu yighin’gha dunyaning her qaysi jayliridin kelgen uyghur, türk we erep ziyaliyliri we méhmanlar qatnashti.
mezkur yighin «muhemmet emin bughraning sherqiy türkistandiki küreshliri», «muhemmet emin bughraning muhajirettiki küreshliri», «muhemmet emin bughraning pikriyati», «muhemmet emin bughraning izliri we meniwi mirasi» qatarliq töt bölümdin terkip tapqan bolup, uyghurche, türkche, erepche we in’gilizche ilmiy maqaliler oquldi.
bu qétimqi ilmiy muhakime yighinigha nebijan tursun, es’et sulayman, haji qutluq qadiri, abduréhim dölet, abdüshkür qumtur qatarliq uyghur ziyaliylirimu qatniship yighinning her qaysi bölekliride ilmiy doklatlirini sundi.
yighin ishtirakchilirigha uyghur polosi, sangza we uyghur pushuruqliri ikram qilinidi. uyghur milliy medeniyet buyumliri üchün ayrim üstel teyyarlinip bashqa millettin bolghan qatnashquchilar uyghurlarning ta’am we milliy medeniyti bilenmu yéqindin tonushush imkaniytige ige boldi. shuning bilen birge, yighin ishtirakchiliri chay we ta’am waqtida tetqiqatchi ustazlar bilen tonushush we su’al sorash pursitige érishti.
doktur eset sulayman léksiye sözlimekte.
yighin dem élish esnasida tarix penliri dokturi nebijan tursun «uyghur pochtisi» muxbirining ziyaritini qobul qilip, mezkur ilmiy muhakime yighinining ehmiyti heqqidiki mundaq dédi:
«muhemmet emin bughra yalghuz siyasiy dawa, jama’et, dölet we medeniyet erbabi bolupla qalmastin belki nopuzluq hem küchlük tarixchidur. bu yighinning ehmiytini üch nuqtigha yighinchaqlashqa bolidu:
birinchi, bu yighin uyghurlarning öz tarixida ötken, shuningdek hazirmu özining milliy teqdiri, milliy kimliki we bashqa mesliliri heqqide izdiniwatqan, japa chékiwatqan shexsler, namayendiler we bashqilarni hörmetlesh, qedirlesh we ularning uyghur jem’iytige, kimlikige, tereqqiyatigha, kélechikige körsitidighan tesirini mu’eyyenleshtürüsh, toghra baha bérish we qollash, ötüp ketkenlerning rohidin öginish, ewladlargha ijabiy ülge tiklep bérish jehetlerde nahayiti muhim dep qaraymen.
ikkinchidin, muhemmet emin bughragha oxshash tarixta ötken, 1965-yilghiche yashighan, uyghurlarning 20- esirning birinji we ikkinji yérimidiki milliy siyasiy küreshliride muhim rolghan, yétekchi orunni alghan shexsning hayati, pikirliri, dunya qarishi, siyasiy meydani shu waqittiki uyghurlarning milliy qatlimi, mewjut éqimlar, siyasiy köz qarashliri we intilishlirini chüshinishte, yéngi ewladlargha bularni chüshendürüshte nahayiti muhim ehmiyetke ige.
üchinchi, muhemmet emin bughraning <sherqiy türkistan tarixi> namliq esirining, nutuqlirining, eslimilirining we maqalilirining türk tili we bashqa tillargha terjime qilinishi u heqqidiki chüshenchilerning xelq’arada chongqurlishishini ilgiri sürüsh roligha ige. shundaqla, bügünki dewrde uyghurlar heqqide izdiniwatqan dunyadiki mutexesislerge u yashighan we heriket qilghan dewrlerdiki uyghurlarning ang tepekkurini we qandaq bir halette ikenlikini tonushturushta muhim ehmiyetke ige.»
yighin’gha qatnashqan tetqiqatchilar
mezkur ilmiy muhakime yighinida muhemmet emin bughraning ilmiy hayatidin bashqa yene siyasiy hayati, idiyesi, pelsepiwi, siyasiy, milliy, döletchilik heqqidiki omomiy köz qarashliri, uning tesiri, uyghurlarning chet’eldiki dewa pa’aliyetliri, milliy kimlikini kücheytish, rawajlandurush, tereqqiy qildurush qatarliq meslilerge körsitidighan tesiri we rolidin ibaret köp mesliler boyiche muhakime élip bérildi.
